Công ty khóa kéo lớn nhất thế giới YKK vừa chuyển trụ sở kinh doanh toàn cầu từ Nhật Bản sang Việt Nam, một quốc gia cung cấp khoảng một tỷ khóa kéo mỗi năm cho các thương hiệu thời trang hàng đầu.
Nếu bạn là fan của các thương hiệu thời trang như Uniqlo, Nike, Adidas, Decathlon, Columbia, có thể bạn chưa biết đến cái tên YKK. Đơn giản vì YKK dường như giữ vai trò khiêm tốn, chỉ là một chiếc khóa kéo trên sản phẩm mà thôi.
Công ty 89 năm tuổi này đã đứng đầu ngành công nghiệp khóa kéo toàn cầu suốt nhiều thập kỷ. Khóa kéo YKK có mặt khắp nơi trong ngành thời trang thế giới, từ quần jean, áo khoác, túi xách, ví đến cả bộ đồ của những phi hành gia đầu tiên đặt chân lên mặt trăng hơn nửa thế kỷ trước.
Tại Việt Nam, YKK sản xuất khoảng một tỷ khóa kéo mỗi năm, nếu nối lại, chiều dài sẽ gấp 92 lần đường bờ biển Việt Nam hoặc gấp 250 lần khoảng cách từ Hà Nội đến TP. Hồ Chí Minh. Công ty có hai nhà máy ở miền Bắc và miền Nam (tại Đồng Nai và Hà Nam), trong đó 80% sản phẩm dùng cho “xuất khẩu tại chỗ”, phục vụ các khách hàng lớn nhất như Uniqlo, Nike, Adidas, Decathlon và Columbia.
Năm 2023, lần đầu tiên trong lịch sử, YKK sẽ chuyển bộ phận kinh doanh toàn cầu ra khỏi Nhật Bản và Việt Nam được chọn làm điểm đến. Tại sao lại là Việt Nam? “Ở Việt Nam không chỉ có các công ty trong nước mà còn có các nhà sản xuất đa quốc gia. Việc đặt trụ sở bộ phận kinh doanh toàn cầu tại Việt Nam giúp nhìn thấy cả thế giới,” ông Toru Shikita, Phó Chủ tịch bộ phận kinh doanh toàn cầu của YKK, chia sẻ với Forbes Việt Nam trong cuộc phỏng vấn độc quyền tại văn phòng công ty ở TP. Hồ Chí Minh.
Với kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt 44 tỷ USD năm 2022, Việt Nam hiện là quốc gia xuất khẩu dệt may lớn thứ ba trên thế giới. Điều này tạo tác động tích cực cho các công ty trong chuỗi cung ứng như YKK, lý do khiến YKK chuyển trụ sở kinh doanh toàn cầu từ Nhật Bản sang Việt Nam.
Khóa kéo là sản phẩm B2B, thị trường khóa kéo toàn cầu đạt khoảng 14 tỷ USD năm 2022 và dự kiến duy trì tốc độ tăng trưởng kép hàng năm gần 7,8% trong giai đoạn 2023-2032, theo Market Research Future
Bên ngoài nhà máy YKK tại Hà Nam (Nguồn: DNCC).
Ngoài YKK, một số công ty khóa kéo nổi bật trong ngành bao gồm Riri (Thụy Sĩ), SBS (Trung Quốc), YBS (Trung Quốc). Trong ngành thời trang, hai công ty lớn tại châu Á là YKK và SBS đang sản xuất hơn một nửa số khóa kéo trên toàn thế giới. SBS đã vươn lên vị trí thứ hai toàn cầu về số lượng và chiếm lĩnh thị trường tại Trung Quốc mặc dù thành lập muộn hơn YKK khoảng 50 năm.
Hiện nay, YKK có mạng lưới hoạt động tại 72 quốc gia. Tập đoàn công bố đạt gần 353 tỷ yên doanh thu thuần từ khóa kéo và nút (khoảng 3,2 tỷ USD) trong năm tài chính 2022 (từ tháng 4/2021 đến tháng 3/2022). Với khẩu hiệu “Những bộ phận nhỏ, khác biệt lớn”, hai lĩnh vực cốt lõi của tập đoàn là khóa kéo, nút (đóng góp gần 44% doanh thu thuần) và AP (rèm cửa, hệ thống cửa).
Hiện có đến 90% sản lượng khóa kéo của YKK được sản xuất bên ngoài Nhật Bản. Trong năm tài chính 2022, tập đoàn sản xuất hơn 10 tỷ chiếc khóa kéo, nếu nối lại sẽ dài khoảng 3 triệu km, gấp 75 lần chu vi đường xích đạo. Ngoài việc sản xuất một số bộ phận như dây đồng, đột răng khóa, dệt chỉ, YKK còn chế tạo thiết bị sản xuất khóa kéo.
YKK đã hiện diện tại Việt Nam từ năm 1998. Một năm sau, công ty xây dựng nhà máy đầu tiên tại Khu công nghiệp Amata (Đồng Nai). Năm 2006, Việt Nam gia nhập WTO, tạo đà thu hút nhiều công ty thời trang toàn cầu đầu tư sản xuất và mở rộng kinh doanh, biến Việt Nam thành trung tâm gia công sản phẩm thời trang.
Sau nhà máy đầu tiên, năm 2018, YKK bắt đầu xây dựng nhà máy thứ hai tại Hà Nam nhằm nâng cao khả năng phục vụ các đối tác ngành thời trang. Sau 25 năm hiện diện, sản lượng khóa kéo của YKK Việt Nam tăng gấp 100 lần, số lượng nhân viên tăng 7 lần, lên 2.800 người. Dự kiến đến cuối năm 2023, YKK sẽ hoàn thành mở rộng nhà máy tại Hà Nam, dần nâng công suất cung ứng lên 1,3 – 1,5 tỷ sản phẩm mỗi năm.
Việt Nam nằm trong top 3 quốc gia sản xuất số lượng lớn khóa kéo YKK cùng với Trung Quốc và Bangladesh. Ông Toru Shikita cho biết YKK có nhà máy ở nhiều nước, nhưng ít nhà máy có quy trình sản xuất khép kín từ A-Z, từ sản xuất linh kiện đến lắp ráp thành phẩm như tại Việt Nam.
Hiện tại, hai nhà máy của YKK có thể dệt sợi thành dải vải, đột răng khóa kim loại hay tự sản xuất đầu khóa mà không cần nhập khẩu như khi mới vào thị trường. Theo thông tin tự công bố, khóa kéo YKK Việt Nam có 30.000 màu sắc, số lần kéo lên xuống tối thiểu là 1.000 lần tùy loại sản phẩm, thời gian giao hàng từ 5-10 ngày sau khi xác nhận đơn hàng tùy độ phức tạp và số lượng lớn hay nhỏ.
Ông Toru Shikita cho biết trước đây YKK Việt Nam phải nhập khẩu một số đầu khóa từ các công ty YKK nước ngoài để cung cấp cho khách hàng trong nước, nhưng hiện nhà máy tại Việt Nam sản xuất phần lớn các sản phẩm của YKK.
Ngoài “xuất khẩu tại chỗ”, sản phẩm còn được xuất sang các nước như Campuchia, Myanmar. Việt Nam hiện là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu của các thương hiệu thời trang như Nike, Adidas, Decathlon và YKK Việt Nam trực tiếp cung cấp sản phẩm cho các nhà máy, nhà thầu gia công cho các thương hiệu này.
Hơn 50% sản lượng giày của Nike và khoảng 26% tổng sản phẩm may mặc của hãng được sản xuất tại Việt Nam. Khoảng 15% trang phục thể thao của Adidas năm 2021 được sản xuất tại Việt Nam. Fast Retailing, công ty mẹ của Uniqlo, hiện hợp tác với 69 nhà thầu phụ và 11 nhà cung cấp nguyên liệu tại Việt Nam.
“Chúng tôi tập trung vào sản phẩm trung cấp và cao cấp. Hầu hết các sản phẩm của Uniqlo sử dụng khóa kéo YKK, trong khi Nike và Adidas sử dụng khoảng 70–80%,” ông Toru Shikita nói. Một bài báo được xuất bản trên tạp chí Harvard Business Review năm 2022 cho biết YKK chiếm 40% thị phần theo giá trị và 20% thị phần theo số lượng khóa kéo trên toàn cầu.
Trong ngành công nghiệp dệt may, thời gian cung cấp là một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá năng lực của một nhà sản xuất. Đối với các thương hiệu “thời trang nhanh”, họ cần nhà sản xuất đáp ứng đúng yêu cầu về thiết kế và sản lượng để có thể nhanh chóng đưa các thiết kế từ sàn diễn đến cửa hàng bán lẻ chỉ trong vài tuần.
Một số khách hàng lớn của YKK có yêu cầu cao hơn, như in logo của họ lên khóa kéo. Trước đây, nhà máy ở Việt Nam không thể làm được điều này, vì vậy YKK Việt Nam mất một tháng để nhập khẩu sản phẩm. Từ năm 2015, công ty đã thành lập bộ phận phát triển sản phẩm và hiện có thể nhận được đơn hàng trực tiếp từ các thương hiệu trên, sản xuất và cung cấp trong khoảng 10 ngày.
Ông Toru Shikita nói rằng mùa sản xuất cao điểm của ngành dệt may ở Việt Nam kéo dài từ tháng Ba đến tháng Năm mỗi năm cho các sản phẩm mùa thu và đông. Tại Việt Nam, YKK đã áp dụng hệ thống tự động hóa từ năm 2018 để cải thiện năng suất lao động, giảm thời gian giao hàng một nửa. “Trước đây, nhân viên nhận đơn hàng qua email, sau đó lấy từng dữ liệu và nhập vào biểu mẫu đơn hàng. Tổng thời gian từ khi nhận email đến báo cáo cho nhà máy mất năm ngày, nhưng năm ngày đó cũng là cơ hội chi phí,” ông Shikita nói.
Ông ấy nói rằng hiện nay, hầu hết các nguyên liệu đầu vào cho YKK Việt Nam sản xuất khóa kéo có thể mua từ các nhà cung cấp trong nước, ngoại trừ một số nguyên liệu đặc biệt phải nhập khẩu như dây đồng, mà YKK sản xuất tự mình.
YKK được thành lập vào năm 1934. Người sáng lập Tadao Yoshida đã tự phát minh ra thiết bị sản xuất khóa kéo và liên tục cải tiến máy sản xuất qua thời gian. Các máy của YKK, không được bán thương mại, đã giúp tạo nên thương hiệu khóa kéo toàn cầu của công ty. Hiện nay, chi tiết về cách máy của YKK hoạt động vẫn là bí mật được bảo vệ chặt chẽ.
Trong nhà máy, một số máy được sử dụng cho sơn và mạ có thể mua từ các nhà cung cấp máy công nghiệp, trong khi thiết bị sản xuất khóa kéo và máy hoàn thiện khóa kéo đều do YKK tự sản xuất, ông Toru Shikita nói. “Với các máy của riêng mình, các kỹ sư có thể nghiên cứu và cải tiến chúng, tiếp tục sản xuất các máy tốt hơn. Điều này không chỉ là bí mật công nghệ mà còn là ưu thế cạnh tranh,” ông ấy nói.”
Kể từ khi Việt Nam mở cửa nền kinh tế vào đầu những năm 1990, chi phí lao động thấp hơn so với các nước trong khu vực thường được xem là yếu tố hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Năm 2011, mức lương tối thiểu của Việt Nam là 76 USD/tháng/người, tương đương 42,6% của Thái Lan; 71,7% của Trung Quốc, 72% của Indonesia.
Sau 10 năm, mức lương tối thiểu của Việt Nam đã tăng gần gấp ba lần, nhanh hơn năng suất lao động. Khi chi phí lao động tăng lên, một số thương hiệu thời trang nổi tiếng đã dịch chuyển sản xuất sang một số quốc gia lân cận.
Theo Báo cáo năm 2020 của Tổ chức Năng suất Châu Á (APO), năng suất lao động của Việt Nam thấp hơn Malaysia 40 năm, thấp hơn Thái Lan 10 năm, và ở Đông Nam Á chỉ cao hơn Campuchia (gấp đôi) và Myanmar (gần 1,6 lần). Là nhà sản xuất khóa kéo hàng đầu thế giới, làm thế nào để YKK tránh được việc bị cuốn vào cuộc cạnh tranh với các đối thủ, nhất là khi chi phí lao động ngày càng tăng?
Tự động hóa chính là chìa khóa để nâng cao năng suất lao động và ổn định chất lượng sản phẩm. Theo ông Toru Shikita, những công việc đơn giản, lặp đi lặp lại như bốc xếp hàng hóa từ kho đến khu vực sản xuất có thể được tự động hóa.
Con người cần tập trung vào nghiên cứu phát triển sản phẩm và bảo trì máy móc. YKK cũng đã chuẩn bị cho kịch bản khi lao động giá rẻ không còn là lợi thế của các quốc gia như Việt Nam. Trong tương lai, công ty sẽ sử dụng công nghệ Internet of Things (IoT) để kết nối tất cả các nhà máy trên toàn thế giới cũng như liên kết dữ liệu, dự báo nhu cầu khách hàng và tồn kho, tối ưu hóa chuỗi cung ứng. Đầu năm 2022, họ sẽ vận hành dây chuyền sản xuất tự động tại Nhật Bản.
Ông Shikita, với 13 năm kinh nghiệm quản lý YKK Việt Nam, được bổ nhiệm làm phó chủ tịch phụ trách bộ phận kinh doanh toàn cầu của YKK từ tháng 4/2023. Năm 2009, khi được giao vị trí giám đốc điều hành YKK Việt Nam ở tuổi 39, ông là nhân viên trẻ nhất trong tập đoàn được giao giữ vị trí này.
Hiện nay, ông Toru Shikita tin tưởng vào tiềm năng tăng trưởng lâu dài của ngành dệt may Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt khoảng 70 tỷ USD vào năm 2030. Ông chia sẻ quan sát rằng nếu được mời làm việc tại Nhật Bản, nhân viên bán hàng ở Mỹ có thể không hứng thú nhưng sẽ sẵn sàng khi được mời làm việc tại Việt Nam.
“Rất khó tìm được một quốc gia có chính trị ổn định và nhân viên có tay nghề, chăm chỉ như ở Việt Nam. Để YKK phát triển trong tương lai, Việt Nam và ASEAN là rất quan trọng,” ông Toru Shikita nói.
Theo Forbes Việt Nam số 121, tháng 9 năm 2023.
